Πολλοί γονείς ανησυχούν όταν βλέπουν το παιδί τους να δυσκολεύεται στο διάβασμα, να αποφεύγει τα βιβλία ή να χρειάζεται υπερβολικά πολύ χρόνο για να ολοκληρώσει τις σχολικές του υποχρεώσεις. Το ερώτημα «είναι απλώς θέμα προσπάθειας ή μήπως υπάρχει κάποια μαθησιακή δυσκολία;» είναι από τα πιο συνηθισμένα – και εύλογα.
Σύμφωνα με τη σύγχρονη παιδαγωγική έρευνα και τις κατευθύνσεις διεθνών οργανισμών, η επιτυχία στο σχολείο δεν εξαρτάται αποκλειστικά από τη νοημοσύνη, αλλά από ένα σύνολο δεξιοτήτων: κατανόηση κειμένου, οργάνωση μελέτης, αυτορρύθμιση, διαχείριση άγχους και υποστήριξη από το περιβάλλον. Οργανισμοί όπως η UNESCO υπογραμμίζουν ότι οι βασικές δεξιότητες γραφής, ανάγνωσης και αυτορρύθμισης αποτελούν θεμέλιο για τη διά βίου μάθηση και τη μελλοντική εκπαιδευτική και επαγγελματική πορεία.
Πότε λέμε ότι «δυσκολεύεται στο διάβασμα»;
Δεν είναι όλα τα παιδιά οργανωμένα, συγκεντρωμένα και πρόθυμα να διαβάσουν. Κάποια βαριούνται, άλλα αποσπώνται εύκολα, άλλα δεν νιώθουν κίνητρο. Αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα μαθησιακή δυσκολία. Ωστόσο, υπάρχουν ενδείξεις που αξίζει να παρατηρήσετε πιο προσεκτικά:
- Το παιδί χρειάζεται υπερβολικά πολύ χρόνο για τις εργασίες του σε σχέση με τους συμμαθητές του.
- Δυσκολεύεται να κατανοήσει απλές οδηγίες ή εκφωνήσεις, ακόμη κι όταν του εξηγούνται ήρεμα και με σαφήνεια.
- Ξεχνά συχνά τι διάβασε ή μπερδεύει βασικές έννοιες, παρότι φαίνεται να έχει προσπαθήσει.
- Αποφεύγει συστηματικά συγκεκριμένα μαθήματα (π.χ. Γλώσσα ή Μαθηματικά) και τα συνδέει με άγχος ή απογοήτευση.
- Εμφανίζει μεγάλη διαφορά ανάμεσα στον προφορικό λόγο (όπου τα καταφέρνει καλά) και στον γραπτό (όπου «πέφτει» πολύ).
Καμία μεμονωμένη ένδειξη δεν αρκεί από μόνη της· αυτό που μετρά είναι η συνολική εικόνα, η διάρκεια στο χρόνο και το πόσο επηρεάζεται η αυτοπεποίθηση και η καθημερινότητα του παιδιού.
Πότε μιλάμε για μαθησιακή δυσκολία;
Ο όρος «μαθησιακές δυσκολίες» καλύπτει ένα ευρύ φάσμα δυσκολιών που επηρεάζουν τον τρόπο με τον οποίο ένα παιδί μαθαίνει, οργανώνει και επεξεργάζεται πληροφορίες. Δεν είναι «ταμπέλα» ούτε ταυτίζεται με χαμηλή νοημοσύνη. Πολλά παιδιά με μαθησιακές δυσκολίες έχουν φυσιολογική ή και πολύ υψηλή νοημοσύνη, αλλά χρειάζονται διαφορετική προσέγγιση.
Ως γονείς, δεν χρειάζεται –και δεν είναι σωστό– να προσπαθήσετε να κάνετε διάγνωση μόνοι σας. Αυτό που μπορείτε να κάνετε είναι:
- να παρατηρήσετε σταθερά μοτίβα δυσκολιών (και όχι μεμονωμένες «κακές μέρες»),
- να συζητήσετε με τον/την δάσκαλο/α της τάξης και τους καθηγητές,
- να ζητήσετε αξιολόγηση από αρμόδιες εκπαιδευτικές ή συμβουλευτικές δομές (π.χ. σχολικό ψυχολόγο, κέντρο συμβουλευτικής και προσανατολισμού, δημόσιες δομές υποστήριξης).
Διεθνείς έρευνες, όπως αυτές του OECD PISA, δείχνουν ότι όταν τα παιδιά λαμβάνουν έγκαιρη και προσαρμοσμένη υποστήριξη, μειώνεται τόσο το μαθησιακό άγχος όσο και ο κίνδυνος μόνιμης σχολικής απογοήτευσης.
Άγχος, απόδοση και αυτοπεποίθηση
Το άγχος και η χαμηλή αυτοπεποίθηση συχνά «μπλέκονται» με τις μαθησιακές δυσκολίες. Το παιδί μπορεί να σκέφτεται: «Προσπαθώ, αλλά δεν τα καταφέρνω – άρα δεν είμαι αρκετά καλός/ή». Αυτό οδηγεί σε έναν φαύλο κύκλο, όπου το άγχος μειώνει την απόδοση και η χαμηλότερη απόδοση αυξάνει το άγχος.
Παράλληλα, στοιχεία από Eurostat δείχνουν ότι η εκπαιδευτική πορεία συνδέεται στενά με τις μελλοντικές ευκαιρίες απασχόλησης: παιδιά που στηρίχθηκαν κατάλληλα στο σχολείο έχουν περισσότερες πιθανότητες να αποκτήσουν προσόντα που οδηγούν σε καλύτερες θέσεις εργασίας και χαμηλότερο κίνδυνο ανεργίας στην ενήλικη ζωή.
Τι μπορείτε να κάνετε στο σπίτι ως γονιός
Ο ρόλος σας είναι καθοριστικός – όχι ως «δεύτερος δάσκαλος», αλλά ως ασφαλές πλαίσιο στήριξης. Μερικά πρακτικά βήματα:
- Σταθερή ρουτίνα μελέτης: συγκεκριμένη ώρα, ήσυχος χώρος, μικρά διαλείμματα. Η προβλεψιμότητα μειώνει το άγχος.
- Μικροί, ρεαλιστικοί στόχοι: αντί για «διάβασε όλη την Ιστορία», «διάβασε αυτή την παράγραφο και πες μου τι κατάλαβες».
- Περισσότερη ενθάρρυνση, λιγότερες ταμπέλες: αποφύγετε φράσεις όπως «δεν προσπαθείς» ή «είσαι αφηρημένος». Εστιάστε στο «είδα ότι σήμερα προσπάθησες περισσότερο».
- Συζήτηση, όχι ανάκριση: ρωτήστε πώς νιώθει με τα μαθήματα, τι τον/την δυσκολεύει, τι θα τον/την βοηθούσε περισσότερο.
- Αξιοποίηση των δυνατών σημείων: αν το παιδί αγαπά τα πειράματα, τα κόμικ ή τη μουσική, χρησιμοποιήστε τα ως αφετηρία για να αγγίξετε πιο «δύσκολα» μαθήματα.
Αν νιώθετε ότι, παρά την προσπάθεια, η ένταση στο σπίτι αυξάνεται, είναι συχνά βοηθητικό να εμπλακεί ένας τρίτος – ένας εκπαιδευτικός που θα κρατήσει τον «ρόλο του δασκάλου», ώστε εσείς να μπορείτε να παραμείνετε στον ρόλο του γονιού.
Πώς βοηθούν τα ιδιαίτερα μαθήματα
Τα ιδιαίτερα μαθήματα δεν είναι «μαγική λύση», αλλά μπορούν να αποτελέσουν σημαντικό κομμάτι της υποστήριξης ενός παιδιού που δυσκολεύεται. Το κλειδί είναι η σωστή οργάνωση και ο κατάλληλος άνθρωπος.
Ένας έμπειρος καθηγητής μπορεί να προσφέρει:
- Εξατομίκευση: προσαρμογή της ύλης, του ρυθμού και των εξηγήσεων στο επίπεδο και τον τρόπο σκέψης του μαθητή.
- Δομή και οργάνωση μελέτης: πρακτικές τεχνικές για να «σπάει» την ύλη, να βάζει στόχους και να ξέρει από πού να ξεκινήσει.
- Συνεχή ανατροφοδότηση: συζήτηση πάνω σε πραγματικά γραπτά και ασκήσεις, ώστε το παιδί να βλέπει ξεκάθαρα πού βελτιώνεται.
- Ψυχολογική στήριξη μέσα από την επιτυχία: κάθε μικρό «τα κατάφερα!» χτίζει σιγά σιγά αυτοπεποίθηση.
Αν, για παράδειγμα, το παιδί δυσκολεύεται στο να κατανοεί κείμενα και να οργανώνει τον γραπτό λόγο, τα Ιδιαίτερα Μαθήματα Έκθεσης μπορούν να το βοηθήσουν να αποκτήσει εργαλεία σκέψης, όχι μόνο να «γράψει καλύτερες εκθέσεις».
Σε παιδιά που δυσκολεύονται στα Μαθηματικά, στοχευμένα Ιδιαίτερα Μαθηματικών μπορούν να καλύψουν κενά ετών, να ξαναχτίσουν τη βάση και να μειώσουν το άγχος γύρω από το «δύσκολο μάθημα».
Δεξιότητες για το μέλλον: γιατί έχει σημασία η έγκαιρη υποστήριξη
Το ερώτημα δεν είναι μόνο «να περάσει την τάξη» ή «να γράψει καλά στις εξετάσεις». Σύμφωνα με αναλύσεις όπως η έκθεση Skill Shift: Automation and the Future of the Workforce της McKinsey, οι δεξιότητες κατανόησης, κριτικής σκέψης, συνεργασίας και αυτορρύθμισης θα είναι κρίσιμες στην αγορά εργασίας μέχρι το 2030 και μετά.
Όταν ένα παιδί μαθαίνει από νωρίς πώς να διαβάζει με μέθοδο, να διαχειρίζεται το άγχος του και να ζητά βοήθεια όταν τη χρειάζεται, δεν «σώζει» απλώς μια δύσκολη σχολική χρονιά. Χτίζει βάσεις για να γίνει ένας ενήλικας που μπορεί να μαθαίνει, να προσαρμόζεται και να εξελίσσεται σε έναν κόσμο που αλλάζει γρήγορα.
Για περισσότερη ενημέρωση, δείτε επίσης τα άρθρα: Οι δεξιότητες του 2030: Τι θα χρειαστούν τα παιδιά για να πετύχουν και Μάθηση χωρίς άγχος: πώς χτίζεται η αυτοπεποίθηση στο διάβασμα.
Τελική σκέψη: δεν είστε μόνοι σε αυτό
Αν νιώθετε ότι το παιδί σας δυσκολεύεται στο διάβασμα, δεν σημαίνει ότι έχετε κάνει κάτι λάθος ούτε ότι το παιδί «δεν είναι ικανό». Σημαίνει ότι χρειάζεται να βρείτε μαζί τον τρόπο που του ταιριάζει καλύτερα. Με ενημέρωση, συνεργασία με το σχολείο και την κατάλληλη εκπαιδευτική υποστήριξη, το άγχος μπορεί να μειωθεί και η αυτοπεποίθηση να χτιστεί βήμα-βήμα.
Στο idietera.gr μπορείτε να βρείτε καθηγητές που εξειδικεύονται σε διαφορετικές ηλικίες και μαθήματα, ώστε να διαμορφώσετε ένα πλαίσιο στήριξης προσαρμοσμένο στις ανάγκες του παιδιού σας.
