Σχολείο, ιδιαίτερα και δραστηριότητες: οργάνωση της εβδομάδας χωρίς υπερφόρτωση

Ένα λειτουργικό εβδομαδιαίο πρόγραμμα βοηθά το παιδί να ανταποκρίνεται στις σχολικές του υποχρεώσεις, να προχωρά στα μαθήματα που χρειάζονται περισσότερη υποστήριξη και παράλληλα να διατηρεί χρόνο για δραστηριότητες, ξεκούραση και προσωπική ζωή.

Στην αρχή της σχολικής χρονιάς, το πρόγραμμα γεμίζει γρήγορα: σχολείο, διάβασμα, ξένες γλώσσες, ιδιαίτερα μαθήματα, αθλητισμός, μουσική και άλλες δραστηριότητες διεκδικούν χώρο μέσα στην ίδια εβδομάδα. Η σωστή οργάνωση σημαίνει να υπάρχει αρκετός χρόνος για όσα πραγματικά χρειάζεται ο μαθητής και αρκετός χώρος ώστε να μπορεί να τα υποστηρίξει με συνέπεια.

Η κατάλληλη ισορροπία διαφέρει ανάλογα με την ηλικία, τις απαιτήσεις του σχολείου, τους μαθησιακούς στόχους και την καθημερινότητα κάθε παιδιού. Ένα καλό πρόγραμμα χρειάζεται επομένως να είναι ρεαλιστικό, ευέλικτο και να επανεξετάζεται καθώς αλλάζουν οι ανάγκες μέσα στη χρονιά.

Ξεκινήστε από τον χρόνο που διαθέτει πραγματικά το παιδί

Πριν προστεθούν ιδιαίτερα ή εξωσχολικές δραστηριότητες, βοηθά να αποτυπωθεί πρώτα η εβδομάδα όπως είναι στην πράξη.

Σημειώστε:

• τις ώρες σχολείου και τις μετακινήσεις,
• τον χρόνο για φαγητό και ξεκούραση μετά το σχολείο,
• την προσωπική μελέτη και τις σχολικές εργασίες,
• τα ιδιαίτερα μαθήματα ή το φροντιστήριο,
• τις σταθερές εξωσχολικές δραστηριότητες,
• την ώρα ύπνου και αφύπνισης.

Έτσι γίνεται πιο σαφές πόσος διαθέσιμος χρόνος απομένει. Ένα πρόγραμμα μπορεί στο χαρτί να φαίνεται άνετο, όμως οι μετακινήσεις, η προετοιμασία και οι καθημερινές καθυστερήσεις συχνά περιορίζουν σημαντικά τον χρόνο που μένει ελεύθερος.

Ο ύπνος είναι σταθερό μέρος του προγράμματος

Ο ύπνος χρειάζεται να αντιμετωπίζεται ως μία από τις σταθερές της εβδομάδας και όχι ως χρόνος που μειώνεται κάθε φορά που αυξάνονται οι υπόλοιπες υποχρεώσεις. 

Σύμφωνα με το Centers for Disease Control and Prevention (CDC), τα παιδιά ηλικίας 6–12 ετών χρειάζονται συνήθως 9–12 ώρες ύπνου το 24ωρο, ενώ για τους εφήβους 13–17 ετών η σύσταση είναι 8–10 ώρες.

Αυτό έχει άμεση πρακτική σημασία στην οργάνωση της εβδομάδας. Ένα ιδιαίτερο μάθημα ή μια δραστηριότητα που τελειώνει αργά μπορεί να επηρεάζει όχι μόνο εκείνο το απόγευμα, αλλά και την επόμενη σχολική ημέρα.

Μια πρακτική προσέγγιση είναι να ξεκινά η οργάνωση από την ώρα ύπνου και στη συνέχεια να υπολογίζεται πόσος χρόνος απομένει για μελέτη, ιδιαίτερα μαθήματα και δραστηριότητες.

Η προσωπική μελέτη χρειάζεται δικό της χώρο

Το σχολείο, το φροντιστήριο και το ιδιαίτερο μάθημα αποτελούν οργανωμένη διδασκαλία. Ο μαθητής χρειάζεται όμως και χρόνο κατά τον οποίο θα δουλέψει μόνος του.

Στην προσωπική μελέτη φαίνεται αν έχει πραγματικά κατανοήσει μια έννοια, αν μπορεί να λύσει μια άσκηση χωρίς άμεση βοήθεια και ποια σημεία χρειάζεται να ξανασυζητήσει με τον καθηγητή.

Η Education Endowment Foundation, εξετάζοντας τα διαθέσιμα δεδομένα για την εργασία στο σπίτι, επισημαίνει ότι η ποιότητα της εργασίας φαίνεται να έχει μεγαλύτερη σημασία από την ποσότητα και ότι το όφελος δεν αυξάνεται απεριόριστα όσο προστίθεται περισσότερος χρόνος μελέτης.

Ακόμη και σε ένα γεμάτο απόγευμα, είναι σημαντικό να υπάρχει επαρκής χρόνος για προσωπική μελέτη και εφαρμογή όσων έχει διδαχθεί ο μαθητής.

Πού μπαίνουν τα ιδιαίτερα μαθήματα μέσα στην εβδομάδα;

Η ώρα του ιδιαίτερου επηρεάζει το πόσο μπορεί να αξιοποιήσει ο μαθητής το μάθημα. Ένα απαιτητικό αντικείμενο δύσκολα δουλεύεται με την ίδια συγκέντρωση όταν το παιδί φτάνει σε αυτό μετά από πολλές συνεχόμενες ώρες σχολείου, μετακινήσεων και άλλων δραστηριοτήτων.

Κατά την επιλογή ημέρας και ώρας είναι χρήσιμο να λαμβάνονται υπόψη:

• το σχολικό πρόγραμμα της συγκεκριμένης ημέρας,
• η ώρα κατά την οποία ο μαθητής συγκεντρώνεται καλύτερα,
• αν υπάρχει χρόνος για ένα μικρό διάλειμμα μετά το σχολείο,
• αν προηγείται ή ακολουθεί άλλη απαιτητική δραστηριότητα,
• αν απομένει χρόνος για προσωπική εξάσκηση πριν από το επόμενο μάθημα.

Το ιδιαίτερο έχει μεγαλύτερη αξία όταν εντάσσεται στην εβδομάδα ως στοχευμένη υποστήριξη και όχι απλώς ως ακόμη μία υποχρέωση σε ένα ήδη γεμάτο πρόγραμμα.

Οι δραστηριότητες χρειάζονται χώρο μέσα στην εβδομάδα

Ο αθλητισμός, η μουσική, ο χορός, το θέατρο και άλλες δραστηριότητες μπορούν να αποτελούν ουσιαστικό μέρος της καθημερινότητας ενός παιδιού. Το πρόγραμμα χρειάζεται να επιτρέπει τη συμμετοχή σε αυτές χωρίς κάθε απόγευμα να μετατρέπεται σε διαδοχή υποχρεώσεων.

Η σωματική δραστηριότητα έχει ιδιαίτερη σημασία. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας συστήνει για παιδιά και εφήβους 5–17 ετών κατά μέσο όρο τουλάχιστον 60 λεπτά μέτριας έως έντονης σωματικής δραστηριότητας την ημέρα μέσα στην εβδομάδα.

Η καθημερινή κίνηση δεν χρειάζεται να προέρχεται αποκλειστικά από οργανωμένο άθλημα. Το περπάτημα, το ποδήλατο, το παιχνίδι και άλλες μορφές κίνησης μπορούν επίσης να συμβάλλουν σε μια δραστήρια καθημερινότητα.

Χρειάζεται το παιδί ελεύθερο χρόνο;

Ο ελεύθερος χρόνος έχει τη δική του θέση μέσα στην εβδομάδα. Επιτρέπει στο παιδί να ξεκουραστεί, να παίξει, να συναντήσει φίλους, να ασχοληθεί αυθόρμητα με κάτι που του αρέσει ή απλώς να έχει ένα μέρος της ημέρας χωρίς προκαθορισμένη υποχρέωση.

Η American Academy of Pediatrics έχει επισημάνει τη σημασία του παιχνιδιού και του μη δομημένου χρόνου για την ανάπτυξη των παιδιών, καθώς μέσα από αυτές τις εμπειρίες καλλιεργούνται μεταξύ άλλων η δημιουργικότητα, η κοινωνική αλληλεπίδραση και η αυτονομία.

Δεν υπάρχει ένας συγκεκριμένος αριθμός ελεύθερων ωρών ή απογευμάτων που να ταιριάζει σε κάθε παιδί. Χρήσιμο είναι το εβδομαδιαίο πρόγραμμα να αφήνει και χρόνο χωρίς οργανωμένες υποχρεώσεις.

Ένα πιο ελεύθερο απόγευμα μπορεί να είναι χρήσιμο

Για αρκετές οικογένειες βοηθά να υπάρχει τουλάχιστον ένα απόγευμα με λιγότερες σταθερές υποχρεώσεις. Δεν χρειάζεται να είναι κανόνας για όλους, αλλά μπορεί να προσφέρει χρόνο για ξεκούραση, κοινωνική ζωή, μια σχολική εργασία που απαιτεί περισσότερο χρόνο ή απλώς για μια ημέρα που δεν εξελίχθηκε σύμφωνα με το πρόγραμμα.

Αυτό το περιθώριο δίνει μεγαλύτερη ευελιξία στην εβδομάδα. Όταν κάθε ώρα είναι ήδη δεσμευμένη, ένα διαγώνισμα, μια αλλαγή στο σχολικό πρόγραμμα ή μια έκτακτη υποχρέωση μπορεί εύκολα να πιέσει όλη την υπόλοιπη οργάνωση.

Όταν όλα δεν χωρούν, χρειάζονται προτεραιότητες

Σε ορισμένες περιόδους της σχολικής χρονιάς, οι υποχρεώσεις πράγματι αυξάνονται. Ένα διαγώνισμα, μια εξέταση ξένης γλώσσας ή η προετοιμασία για τις Πανελλήνιες μπορεί προσωρινά να απαιτούν διαφορετική κατανομή του χρόνου.

Εκεί βοηθά να ξεχωρίσουμε τις σταθερές ανάγκες από τις προσωρινές. Ένα επιπλέον ιδιαίτερο πριν από μια εξέταση μπορεί να έχει συγκεκριμένο σκοπό χωρίς να χρειάζεται να παραμείνει στο πρόγραμμα για ολόκληρη τη χρονιά.

Αντίστοιχα, μια δραστηριότητα μπορεί σε μια απαιτητική περίοδο να μειωθεί προσωρινά χωρίς να εγκαταλειφθεί συνολικά. Το εβδομαδιαίο πρόγραμμα λειτουργεί καλύτερα όταν μπορεί να προσαρμόζεται στις πραγματικές προτεραιότητες κάθε περιόδου.

Ένα απλό εβδομαδιαίο τεστ για γονείς και μαθητές

Αφού διαμορφωθεί το πρόγραμμα, μπορείτε να το ελέγξετε με μερικές απλές ερωτήσεις:

• Υπάρχει επαρκής χρόνος ύπνου;
• Υπάρχει χρόνος για προσωπική μελέτη και όχι μόνο για οργανωμένα μαθήματα;
• Υπάρχουν διαλείμματα ανάμεσα στο σχολείο και στις απογευματινές υποχρεώσεις;
• Ο μαθητής μπορεί να συμμετέχει στις δραστηριότητες χωρίς να τρέχει καθημερινά από τη μία στην άλλη;
• Υπάρχει κάποιος πραγματικά ελεύθερος χρόνος μέσα στην εβδομάδα;
• Τα ιδιαίτερα μαθήματα έχουν συγκεκριμένο μαθησιακό στόχο;
• Το πρόγραμμα αφήνει κάποιο περιθώριο όταν προκύπτει κάτι έκτακτο;

Αν οι περισσότερες απαντήσεις είναι θετικές και ο μαθητής μπορεί να ακολουθεί το πρόγραμμα χωρίς σταθερή κόπωση ή πίεση χρόνου, η εβδομάδα πιθανότατα βρίσκεται σε λειτουργική ισορροπία.

Δείτε ακόμη

• Πώς να οργανωθείτε για τη νέα σχολική χρονιά
• Πώς να συγκεντρώνεται ένα παιδί στο διάβασμα: πρακτικές λύσεις για γονείς
• Γιατί το παιδί δεν θέλει να διαβάσει; Αιτίες και πρακτικές λύσεις
• Πώς να διαλέξετε καθηγητή για ιδιαίτερα μαθήματα χωρίς βιασύνη

Μια ισορροπημένη εβδομάδα αφήνει χώρο και για μάθηση και για ζωή

Η οργάνωση του σχολείου, των ιδιαίτερων μαθημάτων και των δραστηριοτήτων χρειάζεται να υπηρετεί τις πραγματικές ανάγκες του μαθητή. Οι ώρες της εβδομάδας είναι συγκεκριμένες και κάθε νέα υποχρέωση καταλαμβάνει χρόνο που διαφορετικά θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για μελέτη, ύπνο, άσκηση, φίλους ή ξεκούραση.

Ένα καλό πρόγραμμα δεν κρίνεται από το πόσα χωράει, αλλά από το αν μπορεί να διατηρηθεί στην πράξη και να βοηθά τον μαθητή να προχωρά χωρίς να εξαντλεί όλη την καθημερινότητά του.

Όταν χρειάζεται πρόσθετη μαθησιακή υποστήριξη, στο idietera.gr μπορείτε να αναζητήσετε καθηγητές ανά μάθημα, επίπεδο, περιοχή ή για online ιδιαίτερα και να συζητήσετε από την αρχή τον στόχο και τη συχνότητα που ταιριάζουν στο πρόγραμμα του μαθητή.

Πηγές

• Centers for Disease Control and Prevention (CDC) – About Sleep
• World Health Organization – Physical activity
• Education Endowment Foundation – Homework
• American Academy of Pediatrics – The Importance of Play in Promoting Healthy Child Development