Αναγνωστική κατανόηση: γιατί κινητοποιείται η Ευρώπη

Ένας μαθητής ξέρει πραγματικά να διαβάζει όταν κατανοεί, ερμηνεύει και αξιολογεί όσα διαβάζει. Πόσοι μαθητές, όμως, έχουν κατακτήσει αυτές τις δεξιότητες;

Σύμφωνα με την ευρωπαϊκή ανάλυση των αποτελεσμάτων PISA 2025, το 31,3% των 15χρονων μαθητών στην Ευρωπαϊκή Ένωση βρίσκεται κάτω από το βασικό επίπεδο αναγνωστικής επάρκειας. Πρόκειται για μια εκπαιδευτική πρόκληση που επηρεάζει τη μάθηση σε διαφορετικά γνωστικά αντικείμενα, από τα Μαθηματικά και τις Φυσικές Επιστήμες έως την κριτική αξιολόγηση πληροφοριών.

Τον Σεπτέμβριο του 2026 ξεκίνησε η European Literacy Coalition, μια ευρωπαϊκή πρωτοβουλία που επιδιώκει να ενισχύσει τον γραμματισμό από τη σχολική ηλικία έως την ενήλικη ζωή.

Τι είναι η European Literacy Coalition;

Η European Literacy Coalition, δηλαδή η Ευρωπαϊκή Συμμαχία για τον Γραμματισμό, είναι ένα δίκτυο συνεργασίας οργανισμών από διαφορετικές ευρωπαϊκές χώρες, με κοινό στόχο την ενίσχυση της ανάγνωσης, της γραφής και του ψηφιακού γραμματισμού.

Η επίσημη έναρξή της πραγματοποιήθηκε στις 22 και 23 Σεπτεμβρίου 2026 στις Βρυξέλλες, με τη συμμετοχή φορέων από την εκπαίδευση, την έρευνα, τον πολιτισμό και άλλους τομείς.

Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, η πρωτοβουλία επιδιώκει να ενισχύσει τη συνεργασία, να συνδέσει υπάρχουσες δράσεις και να υποστηρίξει την ανάπτυξη δεξιοτήτων γραμματισμού σε όλες τις ηλικίες.

Η δημιουργία της προβλέφθηκε στο ευρωπαϊκό Action Plan on Basic Skills, που παρουσιάστηκε τον Μάρτιο του 2025.

Τι δείχνουν τα στοιχεία για την αναγνωστική κατανόηση στην Ευρώπη;

Η αναγνωστική επάρκεια αποτελεί έναν από τους βασικούς δείκτες που εξετάζει το διεθνές πρόγραμμα PISA του OECD. Η αξιολόγηση επικεντρώνεται στην ικανότητα των 15χρονων μαθητών να κατανοούν, να χρησιμοποιούν και να αξιολογούν γραπτές πληροφορίες.

Τα αποτελέσματα του PISA 2025 δείχνουν ότι σχεδόν ένας στους τρεις μαθητές στην ΕΕ δεν φτάνει στο βασικό επίπεδο επάρκειας στην ανάγνωση.

Η επίσημη ανάλυση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής καταγράφει επίσης χαμηλές επιδόσεις σε άλλα δύο βασικά πεδία:

• 33,9% των μαθητών στην ΕΕ βρίσκεται κάτω από το βασικό επίπεδο στα Μαθηματικά.
• 31,3% στην ανάγνωση.
• 25,9% στις Φυσικές Επιστήμες.

Τα στοιχεία αφορούν το PISA 2025 και δείχνουν ότι οι δυσκολίες στις βασικές δεξιότητες εκτείνονται πέρα από ένα συγκεκριμένο σχολικό μάθημα.

Πώς συγκρίνονται τα στοιχεία με το PISA 2022;

Η επιδείνωση των βασικών δεξιοτήτων είχε ήδη αναδειχθεί στην προηγούμενη αξιολόγηση. Σύμφωνα με το Education and Training Monitor 2025 της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, τα ποσοστά μαθητών με χαμηλές επιδόσεις στην ΕΕ, βάσει του PISA 2022, ήταν:

• 26,2% στην ανάγνωση.
• 29,5% στα Μαθηματικά.
• 24,2% στις Φυσικές Επιστήμες.

Η σύγκριση των δύο αξιολογήσεων δείχνει ότι το πρόβλημα παραμένει σημαντικό και ότι τα νεότερα ευρωπαϊκά ποσοστά είναι υψηλότερα και στα τρία πεδία.

Ο ευρωπαϊκός στόχος για το 2030 είναι το ποσοστό μαθητών με χαμηλές επιδόσεις σε καθένα από αυτά τα πεδία να μειωθεί κάτω από το 15%.

Τι δείχνουν τα στοιχεία για την Ελλάδα;

Η εικόνα της Ελλάδας παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον, καθώς τα τελευταία διαθέσιμα συγκρίσιμα στοιχεία του Education and Training Monitor 2025 καταγράφουν σημαντικές δυσκολίες στις βασικές δεξιότητες.

Σύμφωνα με τα επίσημα δεδομένα του Education and Training Monitor για την Ελλάδα, το 37,6% των 15χρονων μαθητών είχε χαμηλές επιδόσεις στην ανάγνωση στο PISA 2022, έναντι 26,2% στην ΕΕ.

Η διαφορά ήταν 11,4 ποσοστιαίες μονάδες.

Τα συγκεκριμένα ποσοστά προέρχονται από την αξιολόγηση του 2022. Δεν αποτελούν αποτελέσματα του PISA 2025 για την Ελλάδα.

Η χαμηλή αναγνωστική επίδοση στο PISA δεν σημαίνει απαραίτητα αδυναμία αναγνώρισης των λέξεων. Συνδέεται με δυσκολίες στην κατανόηση, στην ερμηνεία και στην αξιολόγηση γραπτών πληροφοριών.

Γιατί η αναγνωστική κατανόηση επηρεάζει ολόκληρη τη μάθηση;

Η ανάγνωση αποτελεί βασική προϋπόθεση για την πρόσβαση στη γνώση. Ένας μαθητής χρειάζεται να κατανοεί την εκφώνηση ενός μαθηματικού προβλήματος, να ερμηνεύει ένα επιστημονικό κείμενο και να αναγνωρίζει τα επιχειρήματα μιας ιστορικής πηγής.

Στη σύγχρονη ψηφιακή καθημερινότητα, οι απαιτήσεις διευρύνονται. Οι μαθητές συναντούν πληροφορίες σε ιστοσελίδες, ειδησεογραφικά άρθρα, ψηφιακές πλατφόρμες και κοινωνικά δίκτυα.

Η αναγνωστική κατανόηση συνδέεται έτσι με δεξιότητες όπως:

• Ο εντοπισμός της βασικής ιδέας και των σημαντικών πληροφοριών ενός κειμένου.
• Η αναγνώριση επιχειρημάτων και συμπερασμάτων.
• Η διάκριση ανάμεσα σε γεγονότα, απόψεις και ισχυρισμούς.
• Η σύγκριση πληροφοριών από διαφορετικές πηγές.
• Η αξιολόγηση της αξιοπιστίας ψηφιακού περιεχομένου.

Αυτή η ευρύτερη διάσταση εξηγεί γιατί η ευρωπαϊκή πρωτοβουλία συνδέει τον γραμματισμό με την εκπαίδευση, την εργασία και την ενεργό συμμετοχή στην κοινωνία.

Ποιοι συμμετέχουν στη European Literacy Coalition;

Η πρωτοβουλία επιδιώκει να συνδέσει οργανισμούς που συμβάλλουν στην ανάπτυξη του γραμματισμού σε διαφορετικά περιβάλλοντα και ηλικίες.

Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, στο δίκτυο περιλαμβάνονται ή καλούνται να συμμετάσχουν:

• Σχολεία και εκπαιδευτικοί οργανισμοί.
• Βιβλιοθήκες και πολιτιστικοί φορείς.
• Πανεπιστήμια και ερευνητικά ιδρύματα.
• Οργανώσεις που δραστηριοποιούνται στην ανάγνωση και στον γραμματισμό.
• Ενώσεις εκπαιδευτικών, μαθητών και γονέων.
• Δημόσιες αρχές και φορείς εκπαιδευτικής πολιτικής.
• Οργανισμοί μέσων ενημέρωσης και ψηφιακής τεχνολογίας.

Σκοπός αυτής της συνεργασίας είναι η ανταλλαγή γνώσεων, η αξιοποίηση ερευνητικών δεδομένων και η ανάπτυξη κοινών προσεγγίσεων για την ενίσχυση του γραμματισμού.

Τι προβλέπει η πρωτοβουλία για τα σχολεία;

Μία από τις βασικές κατευθύνσεις της European Literacy Coalition είναι η συνεργασία σε επίπεδο ολόκληρης της σχολικής κοινότητας, με συμμετοχή εκπαιδευτικών, διοικήσεων, οικογενειών και εξωτερικών φορέων.

Η πρωτοβουλία επιδιώκει να υποστηρίξει την αξιοποίηση ερευνητικά τεκμηριωμένων πρακτικών και τη διάδοση αποτελεσματικών εκπαιδευτικών προσεγγίσεων.

Για παράδειγμα, σχολεία και βιβλιοθήκες θα μπορούσαν να οργανώσουν κοινές δραστηριότητες ανάγνωσης, ενώ εκπαιδευτικοί και ερευνητές θα μπορούσαν να συνεργαστούν στην αξιολόγηση μεθόδων κατανόησης κειμένου.

Τα παραδείγματα αυτά είναι ενδεικτικές δυνατότητες συνεργασίας και δεν παρουσιάζονται ως έργα που έχουν ήδη υλοποιηθεί από τη European Literacy Coalition.

Τι είναι το Warsaw Memorandum;

Κατά την επίσημη έναρξη της European Literacy Coalition παρουσιάστηκε το Warsaw Memorandum, το ιδρυτικό κείμενο που αποτυπώνει τις κοινές αρχές της συνεργασίας.

Το κείμενο διαμορφώθηκε έπειτα από διαδικασία συνδιαμόρφωσης στη Βαρσοβία τον Μάιο του 2026 και αναγνωρίζει βασικά εμπόδια στην ανάπτυξη του γραμματισμού.

Σύμφωνα με την ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την έναρξη της πρωτοβουλίας, το Memorandum παρουσιάστηκε στις συναντήσεις των Βρυξελλών, όπου συζητήθηκαν η συνεργασία μεταξύ φορέων και η ανάπτυξη κοινών δράσεων.

Το Warsaw Memorandum αποτελεί πλαίσιο κοινών αρχών και συνεργασίας. Δεν θεσπίζει από μόνο του υποχρεωτικές αλλαγές στα σχολικά προγράμματα των κρατών μελών.

Τι σημαίνει η European Literacy Coalition για μαθητές και γονείς;

Για τις οικογένειες, το ενδιαφέρον βρίσκεται στη μεγαλύτερη έμφαση που δίνεται στην αναγνωστική κατανόηση σε όλη τη διάρκεια της εκπαίδευσης.

Η ανάπτυξη αυτών των δεξιοτήτων συνδέεται με την ικανότητα του μαθητή να επεξεργάζεται νέες γνώσεις, να οργανώνει τη σκέψη του και να αξιολογεί πληροφορίες.

Η European Literacy Coalition φιλοδοξεί να ενισχύσει το περιβάλλον μέσα στο οποίο καλλιεργούνται αυτές οι δεξιότητες, μέσα από συνεργασίες σχολείων, βιβλιοθηκών, εκπαιδευτικών και ερευνητικών φορέων.

Η πραγματική της συμβολή θα εξαρτηθεί από τις δράσεις που θα αναπτυχθούν και από τα αποτελέσματά τους.

Τι αξίζει να κρατήσετε

Η European Literacy Coalition αναδεικνύει τον γραμματισμό ως θεμελιώδη δεξιότητα για τη μάθηση και τη συμμετοχή στη σύγχρονη κοινωνία. Τα ευρωπαϊκά δεδομένα δείχνουν ότι η ενίσχυση της αναγνωστικής κατανόησης παραμένει σημαντική εκπαιδευτική πρόκληση, ενώ η νέα συνεργασία επιχειρεί να συνδέσει φορείς και γνώσεις γύρω από έναν κοινό στόχο.

Για μαθητές που χρειάζονται πρόσθετη υποστήριξη στη Νεοελληνική Γλώσσα, στην κατανόηση κειμένου ή στην Έκθεση, στο idietera.gr μπορείτε να αναζητήσετε καθηγητές για εξατομικευμένη διδασκαλία.

Δείτε ακόμη

• Κατανόηση νεοελληνικών κειμένων: μέθοδος, δυσκολίες και τρόποι βελτίωσης
• Βιβλίο ή οθόνη: τι βοηθά περισσότερο στη μάθηση και τη μνήμη;
• Φιλολογικά μαθήματα Γυμνασίου: βάσεις για ομαλή μετάβαση στο Λύκειο
• Έκθεση Πανελληνίων: πώς να γράψετε σωστά με επιχειρηματολογία και στρατηγική

Πηγές

• European Commission (2026). 1 in 3 EU students underachieve in reading or maths amid decline in basic skills and teacher shortages. European Education Area, 5 Οκτωβρίου 2026. Ανάλυση αποτελεσμάτων PISA 2025.
• European Commission (2026). European Literacy Coalition. European Education Area, τελευταία ενημέρωση 28 Σεπτεμβρίου 2026.
• European Commission (2026). European Literacy Coalition launches in Brussels. European Education Area, 28 Σεπτεμβρίου 2026.
• European Commission (2025). Education and Training Monitor 2025 – Greece, Monitor Toolbox. Στοιχεία PISA 2022 για την Ελλάδα και την ΕΕ.
• European Commission (2025). Education and Training Monitor 2025 – Comparative Report, Annex. Ευρωπαϊκά στοιχεία βασικών δεξιοτήτων και στόχοι 2030.