Η επίδραση της ψυχικής υγείας στη μάθηση και στη σχολική επίδοση

Η ψυχική υγεία δεν είναι ένα «παράλληλο θέμα» με τη μάθηση. Είναι η βάση πάνω στην οποία λειτουργούν η συγκέντρωση, η μνήμη, η αυτορρύθμιση και το κίνητρο — δηλαδή οι βασικοί μηχανισμοί που καθορίζουν αν ένα παιδί μπορεί να διαβάσει ουσιαστικά και να αποδώσει στο σχολείο.

Όταν ένας μαθητής βιώνει έντονη πίεση, παρατεταμένο στρες ή ψυχική κόπωση, το σχολείο μπορεί να μετατραπεί σε καθημερινή δυσκολία. Αντίθετα, όταν υπάρχει σταθερότητα, υποστήριξη και ψυχική ισορροπία, η μάθηση γίνεται πιο αποτελεσματική και πιο ουσιαστική.

Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (WHO), η ψυχική υγεία των παιδιών και των εφήβων επηρεάζει άμεσα την ανάπτυξη, τη συμπεριφορά, τη μάθηση και τη συνολική λειτουργικότητα στην καθημερινότητα.

Γιατί η ψυχική υγεία επηρεάζει άμεσα τη μάθηση

Η μάθηση δεν είναι μόνο γνώση ή «διάβασμα». Είναι μια σύνθετη διαδικασία που απαιτεί:

• συγκέντρωση,
• σταθερή προσοχή,
• μνήμη,
• ενέργεια,
• και ψυχική ανθεκτικότητα.

Όταν ένα παιδί βρίσκεται σε συνεχή πίεση ή έντονη συναισθηματική φόρτιση, ο εγκέφαλος δυσκολεύεται να λειτουργήσει αποτελεσματικά στη μάθηση.

Σύμφωνα με την American Psychological Association (APA), το παρατεταμένο στρες επηρεάζει αρνητικά:

• τη μνήμη,
• τη συγκέντρωση,
• τη λήψη αποφάσεων,
• και τη μαθησιακή απόδοση.

Στην πράξη, αυτό σημαίνει ότι ένα παιδί μπορεί να προσπαθεί πραγματικά, αλλά να δυσκολεύεται να αποδώσει επειδή λειτουργεί υπό συνεχή ψυχική πίεση.

Σημάδια που συχνά εμφανίζονται στη μάθηση

Η ψυχική επιβάρυνση δεν εμφανίζεται πάντα με ξεκάθαρο τρόπο. Πολύ συχνά φαίνεται μέσα από τη σχολική καθημερινότητα.

Ένα παιδί μπορεί να παρουσιάζει:

• δυσκολία συγκέντρωσης,
• αργή μελέτη χωρίς αποτέλεσμα,
• λάθη απροσεξίας,
• αναβλητικότητα,
• έντονη κόπωση,
• μπλοκάρισμα σε τεστ ή εξετάσεις,
• πτώση επίδοσης χωρίς εμφανή λόγο.

Αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα ότι το παιδί «δεν προσπαθεί» ή «δεν μπορεί». Συχνά σημαίνει ότι δυσκολεύεται ψυχικά να διαχειριστεί τις απαιτήσεις που βιώνει.

Πίεση και σχολική επίδοση: τι συμβαίνει στην πράξη

Μια μικρή ένταση πριν από ένα διαγώνισμα ή μια εξέταση είναι φυσιολογική και μπορεί να βοηθήσει ένα παιδί να συγκεντρωθεί καλύτερα.

Όταν όμως η πίεση γίνεται συνεχής ή υπερβολική, αρχίζει να επηρεάζει αρνητικά τη σχολική επίδοση.

Η OECD έχει συνδέσει την ψυχική ευεξία των μαθητών με καλύτερη σχολική προσαρμογή και υψηλότερες επιδόσεις.

Η έντονη ψυχική πίεση μπορεί να επηρεάσει:

• τη μνήμη και τη συγκράτηση πληροφοριών,
• την προσοχή και τη συγκέντρωση,
• την αυτορρύθμιση,
• τη δυνατότητα ολοκλήρωσης της μελέτης,
• και τη συμπεριφορά κατά τη διάρκεια εξετάσεων.

Με απλά λόγια, ένα παιδί μπορεί να έχει διαβάσει, αλλά να δυσκολεύεται να αξιοποιήσει αυτά που γνωρίζει όταν πιέζεται υπερβολικά.

Δείτε επίσης το άρθρο: Ψυχολογία παιδιών στο σχολείο: πώς επηρεάζει τη μάθηση και τη σχολική επίδοση

Το σχολικό περιβάλλον επηρεάζει περισσότερο απ’ όσο νομίζουμε

Η ψυχική κατάσταση ενός παιδιού δεν επηρεάζεται μόνο από το ίδιο το διάβασμα. Επηρεάζεται σημαντικά και από το περιβάλλον μέσα στο οποίο μεγαλώνει και μαθαίνει.

Η UNESCO τονίζει ότι ένα υποστηρικτικό σχολικό και οικογενειακό περιβάλλον συμβάλλει:

• στην αυτοπεποίθηση,
• στη συμμετοχή,
• στη σταθερότητα,
• και στη μαθησιακή πρόοδο.

Όταν ένα παιδί βιώνει συνεχώς φόβο αποτυχίας, υπερβολική πίεση ή συνεχή σύγκριση με άλλα παιδιά, η μάθηση συχνά γίνεται πιο κουραστική και ψυχολογικά δύσκολη.

Σημάδια ότι ένα παιδί χρειάζεται περισσότερη υποστήριξη

Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται όταν εμφανίζονται:

• ξαφνική πτώση επίδοσης,
• έντονη αποφυγή σχολείου ή διαβάσματος,
• νευρικότητα και συνεχής ένταση,
• χαμηλή αυτοπεποίθηση,
• δυσκολίες ύπνου,
• απόσυρση από δραστηριότητες ή φίλους,
• συχνά ξεσπάσματα ή μπλοκάρισμα.

Σε αυτές τις περιπτώσεις, είναι σημαντικό να αναζητηθεί η πραγματική αιτία πίσω από τη συμπεριφορά και όχι μόνο η σχολική επίδοση.

Τι βοηθά πρακτικά στην καθημερινότητα

Μερικές πρακτικές κινήσεις μπορούν να βοηθήσουν σημαντικά ένα παιδί να διαχειρίζεται καλύτερα τη σχολική πίεση:

• σπάσιμο της μελέτης σε μικρά χρονικά διαστήματα,
• ρεαλιστικό και σταθερό πρόγραμμα,
• καλύτερη οργάνωση της ύλης,
• σταθερή ρουτίνα ύπνου,
• λιγότερη σύγκριση με άλλα παιδιά,
• μικροί και εφικτοί στόχοι,
• σταθερή υποστήριξη χωρίς υπερβολική πίεση.

Δείτε επίσης: Οργάνωση στα μαθήματα: πώς βοηθά τα παιδιά να βελτιώσουν την απόδοση

Ο ρόλος των ιδιαίτερων μαθημάτων

Τα ιδιαίτερα μαθήματα μπορούν να βοηθήσουν σημαντικά όταν ένα παιδί χρειάζεται:

• δομή και πρόγραμμα,
• καθοδήγηση,
• κάλυψη μαθησιακών κενών,
• ενίσχυση αυτοπεποίθησης,
• και πιο οργανωμένη σχέση με τη μελέτη.

Ένας έμπειρος καθηγητής δεν βοηθά μόνο στο μάθημα. Συχνά βοηθά το παιδί να νιώσει ξανά ότι μπορεί να τα καταφέρει.

Δείτε πώς λειτουργούν στο άρθρο: ιδιαίτερα μαθήματα για παιδιά

Πότε χρειάζεται βοήθεια από ειδικό

Αν το παιδί παρουσιάζει έντονη ψυχική πίεση, σημαντική πτώση επίδοσης, αποφυγή σχολείου ή δυσκολία λειτουργικότητας στην καθημερινότητα, τότε είναι σημαντικό να ζητηθεί βοήθεια από ειδικό ψυχικής υγείας.

Το National Institute of Mental Health (NIMH) επισημαίνει ότι η έγκαιρη υποστήριξη σε παιδιά και εφήβους μπορεί να βελτιώσει σημαντικά τη λειτουργικότητα και την καθημερινότητά τους.

Δείτε επίσης: Άγχος στο διάβασμα: πως τα ιδιαίτερα μαθήματα ενισχύουν την αυτοπεποίθηση και τη σχολική επίδοση

Η μάθηση επηρεάζεται άμεσα από την ψυχική κατάσταση του παιδιού

Η σχολική επίδοση δεν εξαρτάται μόνο από την προσπάθεια ή την «εξυπνάδα». Επηρεάζεται άμεσα από την ψυχική κατάσταση, την αυτοπεποίθηση και το περιβάλλον μέσα στο οποίο μεγαλώνει ένα παιδί.

Με σωστή καθοδήγηση, σταθερότητα και υποστήριξη, πολλά παιδιά μπορούν να βελτιώσουν σημαντικά τόσο τη συγκέντρωση όσο και τη σχέση τους με τη μάθηση.

Στο idietera.gr θα βρείτε έμπειρους καθηγητές που βοηθούν τους μαθητές να οργανώσουν καλύτερα τη μελέτη τους και να αποκτήσουν μεγαλύτερη αυτοπεποίθηση.

Πηγές

• WHO – Adolescent mental health 
• APA – Stress 
• OECD – Education 
• UNESCO – Education 
• NIMH – Child and adolescent mental health