“Δεν είμαι καλός στα Μαθηματικά.”
Είναι μια φράση που ακούν συνεχώς γονείς και καθηγητές.
Το μαθηματικό άγχος είναι η έντονη ανησυχία, η πίεση ή ο φόβος που μπορεί να αισθάνεται ένας μαθητής όταν χρειάζεται να λύσει μια άσκηση, να απαντήσει στην τάξη ή να γράψει ένα διαγώνισμα. Μπορεί να εμφανιστεί ακόμη και όταν έχει μελετήσει και διαθέτει τις απαραίτητες γνώσεις.
Ένας μαθητής μπορεί να λύνει σωστά μια άσκηση στο σπίτι και, κάτω από την πίεση της αξιολόγησης, να ξεχνά τύπους, να χάνει τη σειρά των βημάτων ή να κάνει λάθη σε απλές πράξεις. Σε άλλες περιπτώσεις, αποφεύγει να συμμετέχει, καθυστερεί συστηματικά να ξεκινήσει τη μελέτη ή δηλώνει ότι «δεν είναι καλός στα Μαθηματικά» πριν ακόμη προσπαθήσει.
Η αντιμετώπιση ξεκινά από την κατανόηση της πραγματικής δυσκολίας. Το μαθηματικό άγχος δεν ταυτίζεται απαραίτητα με έλλειψη ικανότητας. Συχνά συνδέεται με προηγούμενες αρνητικές εμπειρίες, φόβο του λάθους, πίεση για επίδοση ή χαμηλή αυτοπεποίθηση.
Τι είναι το μαθηματικό άγχος;
Το μαθηματικό άγχος αφορά τις αρνητικές συναισθηματικές και σωματικές αντιδράσεις που εμφανίζονται σε καταστάσεις σχετικές με τα Μαθηματικά. Η American Psychological Association το συνδέει με παράγοντες όπως η χαμηλή αυτοπεποίθηση, η τελειοθηρία και οι προηγούμενες αρνητικές εμπειρίες με το μάθημα.
Σε αρκετές περιπτώσεις δημιουργείται ένας επαναλαμβανόμενος κύκλος:
- Ο μαθητής περιμένει ότι θα δυσκολευτεί.
- Αισθάνεται ένταση πριν ξεκινήσει.
- Δυσκολεύεται να συγκεντρωθεί ή να ανακαλέσει όσα γνωρίζει.
- Κάνει λάθη ή εγκαταλείπει γρήγορα την προσπάθεια.
- Ερμηνεύει το αποτέλεσμα ως απόδειξη ότι δεν μπορεί να μάθει Μαθηματικά.
Όσο αυτός ο κύκλος επαναλαμβάνεται, τόσο ενισχύεται η αποφυγή του μαθήματος και μειώνεται η διάθεση για προσπάθεια.
Πώς εκδηλώνεται το μαθηματικό άγχος;
Οι ενδείξεις διαφέρουν από μαθητή σε μαθητή. Μερικές φορές είναι εμφανείς, ενώ σε άλλες περιπτώσεις μοιάζουν με αδιαφορία ή αναβλητικότητα.
Στη μελέτη στο σπίτι
- Καθυστερεί συστηματικά να ξεκινήσει τα Μαθηματικά.
- Εγκαταλείπει γρήγορα μια άσκηση όταν δεν βρίσκει αμέσως τη λύση.
- Ζητά συνεχώς επιβεβαίωση για κάθε βήμα.
- Αντιδρά έντονα όταν κάνει λάθος.
- Δυσκολεύεται να συγκεντρωθεί ακόμη και σε γνώριμες ασκήσεις.
Στο σχολείο ή στο μάθημα
- Αποφεύγει να απαντήσει μπροστά στην τάξη.
- Φοβάται ότι θα εκτεθεί αν κάνει λάθος.
- Δεν ρωτά όταν δεν καταλαβαίνει.
- Ακολουθεί μια διαδικασία χωρίς να εξηγεί γιατί εφαρμόζεται.
- Δυσκολεύεται περισσότερο όταν υπάρχει χρονικός περιορισμός.
Πριν ή κατά τη διάρκεια ενός διαγωνίσματος
- Αισθάνεται έντονη ανησυχία αρκετές ημέρες πριν.
- Ξεχνά τύπους και διαδικασίες που γνώριζε στη μελέτη.
- Διαβάζει βιαστικά τις εκφωνήσεις.
- Κάνει απλά υπολογιστικά λάθη.
- Μένει για πολλή ώρα σε μία άσκηση και χάνει τον διαθέσιμο χρόνο.
Γιατί ένας μαθητής μπορεί να φοβάται τα Μαθηματικά;
Προηγούμενες αρνητικές εμπειρίες
Ένας χαμηλός βαθμός, μια δύσκολη σχολική χρονιά, ένα αρνητικό σχόλιο ή η έκθεση μπροστά στην τάξη μπορεί να επηρεάσει τον τρόπο με τον οποίο ο μαθητής αντιλαμβάνεται το μάθημα. Όταν παρόμοιες εμπειρίες επαναλαμβάνονται, τα Μαθηματικά μπορεί να συνδεθούν με αμηχανία και αποτυχία.
Φόβος του λάθους
Στα Μαθηματικά η απάντηση συχνά φαίνεται καθαρά ως σωστή ή λανθασμένη. Αυτό μπορεί να δημιουργήσει μεγαλύτερη πίεση σε μαθητές που φοβούνται την αξιολόγηση ή θεωρούν ότι κάθε λάθος αποδεικνύει έλλειψη ικανότητας.
Το λάθος, όμως, δείχνει το σημείο που χρειάζεται διόρθωση. Μπορεί να οφείλεται σε λανθασμένη επιλογή μεθόδου, βιαστική ανάγνωση, υπολογιστική απροσεξία ή ασάφεια στη θεωρία.
Πίεση για γρήγορη απάντηση
Ορισμένοι μαθητές χρειάζονται περισσότερο χρόνο για να οργανώσουν τα δεδομένα, να αναγνωρίσουν τη μέθοδο και να ελέγξουν τη λύση τους. Όταν δίνεται υπερβολική έμφαση στην ταχύτητα, ο μαθητής μπορεί να συνδέσει την καθυστέρηση με αποτυχία.
Συγκρίσεις με άλλους μαθητές
Η συνεχής σύγκριση με συμμαθητές ή αδέλφια μπορεί να ενισχύσει την αντίληψη ότι η μαθηματική ικανότητα είναι ένα σταθερό χαρακτηριστικό που κάποιοι διαθέτουν και άλλοι όχι.
Ο OECD έχει επισημάνει τη σχέση ανάμεσα στο μαθηματικό άγχος, στην αυτοπεποίθηση των μαθητών και στη σχολική τους επίδοση.
Πιο χρήσιμη είναι η αξιολόγηση της προσωπικής προόδου: ποιες έννοιες κατανόησε καλύτερα, ποια λάθη μειώθηκαν και σε ποιες ασκήσεις εργάζεται πλέον με μεγαλύτερη αυτονομία.
Αρνητικές πεποιθήσεις για τα Μαθηματικά
Φράσεις όπως «τα Μαθηματικά είναι μόνο για πολύ έξυπνους» ή «ή το έχεις ή δεν το έχεις» μπορούν να επηρεάσουν τις προσδοκίες ενός μαθητή.
Η μαθηματική ικανότητα αναπτύσσεται με κατανόηση, κατάλληλη εξάσκηση, ανατροφοδότηση και σταδιακή αντιμετώπιση πιο σύνθετων προβλημάτων.
Πώς επηρεάζει το άγχος την επίδοση;
Κατά την επίλυση μιας άσκησης, ο μαθητής χρειάζεται να διατηρεί στη μνήμη του δεδομένα, ενδιάμεσα αποτελέσματα, τύπους και επόμενα βήματα. Οι επίμονες σκέψεις γύρω από την αποτυχία καταλαμβάνουν μέρος αυτής της νοητικής δυνατότητας.
Η American Psychological Association επισημαίνει ότι το μαθηματικό άγχος μπορεί να δυσκολεύει την ανάκληση γνώσεων και τη συγκέντρωση κατά την επίλυση προβλημάτων.
Έτσι μπορεί να συμβεί ο μαθητής:
- να γνωρίζει τον τύπο αλλά να μην τον ανακαλεί,
- να ξεκινά σωστά αλλά να χάνει τη σειρά των βημάτων,
- να παραλείπει δεδομένα της εκφώνησης,
- να κάνει λάθος σε μια απλή πράξη,
- να δυσκολεύεται να ελέγξει το αποτέλεσμα.
Η χαμηλότερη επίδοση κάτω από πίεση δεν αποδεικνύει απαραίτητα έλλειψη κατανόησης. Δείχνει ότι ο μαθητής χρειάζεται πιο σταθερή εξάσκηση και ένα ασφαλέστερο πλαίσιο αξιολόγησης.
Πώς μπορούν να βοηθήσουν οι γονείς;
Οι γονείς μπορούν να βοηθήσουν δημιουργώντας ένα ήρεμο πλαίσιο γύρω από τη μελέτη. Η έμφαση στην προσπάθεια, στη συνέπεια και στην πρόοδο είναι πιο χρήσιμη από τη συνεχή αναφορά στον βαθμό.
Χρειάζεται επίσης να αποφεύγονται φράσεις όπως:
- «Γιατί δεν το καταλαβαίνεις;»
- «Οι άλλοι πώς τα καταφέρνουν;»
- «Πρέπει απλώς να προσπαθήσεις περισσότερο».
Πιο βοηθητικές είναι διατυπώσεις που στρέφουν την προσοχή στο συγκεκριμένο σημείο δυσκολίας:
- «Σε ποιο βήμα μπερδεύτηκες;»
- «Τι κατάλαβες μέχρι εδώ;»
- «Ποια παρόμοια άσκηση μπορείς να ξαναδείς;»
Ο στόχος είναι ο μαθητής να αισθάνεται ότι μπορεί να ζητήσει βοήθεια χωρίς να εκτεθεί ή να κριθεί.
Πώς μπορεί να βοηθήσει ο καθηγητής;
Ο καθηγητής μπορεί να μειώσει το μαθηματικό άγχος μέσα από σαφείς εξηγήσεις, σταδιακή αύξηση της δυσκολίας και ανατροφοδότηση που εστιάζει στη διαδικασία και όχι μόνο στο τελικό αποτέλεσμα.
Χρήσιμες πρακτικές είναι:
- η επίλυση ασκήσεων σε μικρά και κατανοητά βήματα,
- η ενθάρρυνση ερωτήσεων χωρίς φόβο έκθεσης,
- η ανάλυση των λαθών χωρίς αρνητική αξιολόγηση,
- η επιλογή ασκήσεων κατάλληλης δυσκολίας,
- η σταδιακή εξάσκηση σε συνθήκες διαγωνίσματος.
Ένας μαθητής που βλέπει ότι μπορεί να ολοκληρώσει σωστά μικρότερα βήματα αποκτά σταδιακά μεγαλύτερη εμπιστοσύνη στις δυνατότητές του.
Πρακτικοί τρόποι αντιμετώπισης του μαθηματικού άγχους
Σταδιακή εξάσκηση
Η εξάσκηση χρειάζεται να ξεκινά από ασκήσεις που ο μαθητής μπορεί να διαχειριστεί και να προχωρά σταδιακά σε πιο απαιτητικές. Η συνεχής έκθεση μόνο σε δύσκολα θέματα ενισχύει την αίσθηση αποτυχίας.
Καταγραφή των λαθών
Η καταγραφή βοηθά τον μαθητή να ξεχωρίσει αν το λάθος προήλθε από θεωρητικό κενό, βιαστική ανάγνωση, λανθασμένη μέθοδο ή απροσεξία. Έτσι το λάθος γίνεται συγκεκριμένο και αντιμετωπίσιμο.
Προσομοίωση διαγωνίσματος
Η εξάσκηση με χρονικό περιορισμό μπορεί να εισαχθεί σταδιακά. Στην αρχή ο μαθητής λύνει χωρίς πίεση χρόνου και στη συνέχεια εργάζεται σε μικρά σύνολα ασκήσεων με συγκεκριμένη διάρκεια.
Καθαρή διαδικασία επίλυσης
Μια σταθερή σειρά βημάτων περιορίζει τη σύγχυση:
- προσεκτική ανάγνωση της εκφώνησης,
- καταγραφή δεδομένων και ζητούμενου,
- επιλογή της κατάλληλης έννοιας ή μεθόδου,
- εκτέλεση της λύσης,
- έλεγχος του αποτελέσματος.
Περισσότερες πρακτικές οδηγίες υπάρχουν στο άρθρο Μελέτη Μαθηματικών βήμα-βήμα: από τη θεωρία στη σωστή λύση.
Πότε χρειάζεται περισσότερη υποστήριξη;
Χρειάζεται μεγαλύτερη προσοχή όταν το άγχος:
- εμφανίζεται σχεδόν σε κάθε επαφή με τα Μαθηματικά,
- οδηγεί σε σταθερή αποφυγή του μαθήματος,
- επηρεάζει έντονα τον ύπνο ή τη διάθεση πριν από διαγωνίσματα,
- προκαλεί συχνά μπλοκαρίσματα ακόμη και σε γνώριμες ασκήσεις,
- συνδέεται με έντονη απογοήτευση ή πολύ χαμηλή αυτοπεποίθηση.
Σε εκπαιδευτικό επίπεδο, ένας καθηγητής Μαθηματικών μπορεί να βοηθήσει όταν το άγχος συνδέεται με αβεβαιότητα, επαναλαμβανόμενα λάθη ή δυσκολία στην οργάνωση της λύσης.
Όταν η ανησυχία είναι έντονη, επίμονη και επηρεάζει γενικότερα τη λειτουργικότητα του μαθητή, είναι χρήσιμη η συζήτηση με κατάλληλο επαγγελματία ψυχικής υγείας.
Σχετικά άρθρα
- Online διδασκαλία: για ταχύτερη πρόοδο
- Ζητάτε καθηγητή για ιδιαίτερα μαθήματα; Πως να βρείτε τον κατάλληλο
- Τι αλλάζει πραγματικά από το σχολείο στο πανεπιστήμιο
Πώς βοηθά το idietera.gr
Στο idietera.gr μπορείτε να βρείτε καθηγητές Μαθηματικών για online ή δια ζώσης μαθήματα.
Μέσα από τα προφίλ των εκπαιδευτικών μπορείτε να συγκρίνετε εμπειρία, τρόπο διδασκαλίας, τιμές και αξιολογήσεις και να επιλέξετε τον κατάλληλο καθηγητή για τις ανάγκες του μαθητή.
