Τεστ επαγγελματικού προσανατολισμού: τι δείχνει πραγματικά και πώς διαβάζουμε τα αποτελέσματα

Ένα τεστ επαγγελματικού προσανατολισμού έχει αξία όταν βοηθά να φανεί πιο καθαρά η σχέση ανάμεσα σε ενδιαφέροντα, προτιμήσεις, αξίες και πιθανές επαγγελματικές διαδρομές.

Τα αποτελέσματα αποκτούν αξία όταν βοηθούν να αναγνωριστούν σταθερά μοτίβα σε ενδιαφέροντα, αξίες και προτιμήσεις και να συνδεθούν με πραγματικές επιλογές σπουδών και επαγγελματικής πορείας.

Ο OECD αντιμετωπίζει τον επαγγελματικό προσανατολισμό ως μια ευρύτερη διαδικασία διερεύνησης, μέσα από την οποία οι νέοι γνωρίζουν καλύτερα τον εαυτό τους, τον κόσμο της εργασίας και τις επιλογές που έχουν μπροστά τους.

Τι είναι ένα τεστ επαγγελματικού προσανατολισμού;

Ο όρος περιγράφει εργαλεία αυτοαξιολόγησης ή ψυχομετρικής αξιολόγησης που εξετάζουν χαρακτηριστικά σχετικά με τις εκπαιδευτικές και επαγγελματικές επιλογές.

Ανάλογα με το εργαλείο, διερευνώνται διαφορετικές πλευρές, όπως:

• επαγγελματικά ενδιαφέροντα,
• προτιμήσεις για διαφορετικά είδη δραστηριοτήτων,
• εργασιακές αξίες,
• προτιμώμενα περιβάλλοντα εργασίας,
• δεξιότητες και αντιλήψεις για προσωπικές δυνατότητες,
• ο τρόπος με τον οποίο λαμβάνονται εκπαιδευτικές και επαγγελματικές αποφάσεις.

Ο ΕΟΠΠΕΠ διαθέτει εργαλεία επαγγελματικού προσανατολισμού για τη διερεύνηση επαγγελματικών ενδιαφερόντων, αξιών και αποφάσεων, στο πλαίσιο της Συμβουλευτικής και του Επαγγελματικού Προσανατολισμού.

Τι μπορεί να δείξει ένα τεστ;

Το αποτέλεσμα οργανώνει συνήθως τις απαντήσεις σε ευρύτερα μοτίβα ενδιαφερόντων και προτιμήσεων.

Για παράδειγμα, ένας μαθητής μπορεί να εμφανίζει μεγαλύτερη έλξη προς την τεχνολογία και την επίλυση προβλημάτων, την επικοινωνία και την εργασία με ανθρώπους, τη δημιουργική έκφραση, την ανάλυση δεδομένων ή την πρακτική κατασκευή.

Αυτά τα μοτίβα λειτουργούν ως κατευθύνσεις για περαιτέρω έρευνα. Ένα έντονο ενδιαφέρον για τεχνολογία, για παράδειγμα, δεν οδηγεί σε ένα συγκεκριμένο επάγγελμα. Ανοίγει ένα σύνολο πιθανών διαδρομών στην πληροφορική, στη μηχανική, στις θετικές επιστήμες ή σε πεδία που συνδυάζουν τεχνολογία με δημιουργικότητα, δεδομένα ή επικοινωνία.

Το σημαντικό είναι να περάσουμε από το «μου βγήκε αυτό» στο «ποιες πραγματικές επιλογές αξίζει τώρα να εξετάσω;».

Ενδιαφέροντα, δεξιότητες και αξίες στον επαγγελματικό προσανατολισμό

Μια από τις πιο χρήσιμες διακρίσεις στον επαγγελματικό προσανατολισμό είναι ανάμεσα σε τι μας ενδιαφέρει, σε τι έχουμε αναπτύξει ικανότητα και τι θεωρούμε σημαντικό στην επαγγελματική ζωή.

Η διάκριση αυτή βοηθά να αποκτήσει η επιλογή μεγαλύτερο βάθος. Το ενδιαφέρον για ένα αντικείμενο συνδέεται με το είδος της εργασίας που ακολουθεί, τις απαιτήσεις της και την καθημερινότητα που διαμορφώνει.

Πώς διαβάζουμε σωστά τα αποτελέσματα;

Τα αποτελέσματα έχουν μεγαλύτερη χρησιμότητα όταν διαβάζονται ως ένα συνολικό προφίλ ενδιαφερόντων, προτιμήσεων και τάσεων.

Αν εμφανίζονται τρεις ισχυρές περιοχές ενδιαφέροντος, αξίζει να εξεταστεί πού συναντώνται. Ένας συνδυασμός τεχνολογίας, δημιουργικότητας και επικοινωνίας οδηγεί σε διαφορετικές πιθανές διαδρομές από έναν συνδυασμό τεχνολογίας, μαθηματικής ανάλυσης και κατασκευών.

Μετά το αποτέλεσμα, οι πιο χρήσιμες ερωτήσεις είναι:

• Ποια στοιχεία αναγνωρίζει ο ίδιος ο μαθητής ως πραγματικά αντιπροσωπευτικά;
• Ποιο αποτέλεσμα τον ξάφνιασε και γιατί;
• Ποια ενδιαφέροντα εμφανίζονται με μεγαλύτερη συνέπεια;
• Ποιες σπουδές συνδέονται με αυτά τα πεδία;
• Πώς είναι στην πράξη η καθημερινότητα των αντίστοιχων επαγγελμάτων;
• Ποιες δύο ή τρεις επιλογές αξίζει να ερευνηθούν περισσότερο;

Η συζήτηση που ακολουθεί το τεστ είναι συχνά πιο χρήσιμη από μια απλή λίστα επαγγελμάτων.

Γιατί δύο μαθητές με παρόμοιο αποτέλεσμα καταλήγουν σε διαφορετικές επιλογές;

Οι επαγγελματικές αποφάσεις δεν καθορίζονται μόνο από τα ενδιαφέροντα.

Δύο μαθητές με παρόμοιο προφίλ μπορεί να έχουν διαφορετικές προτεραιότητες. Ο ένας να προτιμά μια διαδρομή με έντονη πρακτική εφαρμογή και ο άλλος περισσότερο θεωρητική ή ερευνητική κατεύθυνση. Άλλος να θέλει καθημερινή επαφή με ανθρώπους και άλλος μεγαλύτερη αυτονομία. Ρόλο παίζουν επίσης οι διαθέσιμες σπουδές, οι απαιτήσεις κάθε επαγγέλματος και οι συνθήκες εργασίας.

Ο OECD τονίζει τη σημασία της αξιόπιστης πληροφόρησης για σπουδές και αγορά εργασίας στη λήψη εκπαιδευτικών και επαγγελματικών αποφάσεων.

Η αυτογνωσία, επομένως, χρειάζεται να συναντήσει την πραγματικότητα.

Online quiz ή οργανωμένο τεστ επαγγελματικού προσανατολισμού;

Ένα σύντομο online quiz μπορεί να λειτουργήσει ως αφορμή για σκέψη, ανάλογα με τον τρόπο με τον οποίο έχει σχεδιαστεί και με το τι ακριβώς επιχειρεί να μετρήσει.

Ένα οργανωμένο ψυχομετρικό εργαλείο βασίζεται σε συγκεκριμένη μεθοδολογία, κλίμακες αξιολόγησης, τρόπο βαθμολόγησης και πλαίσιο ερμηνείας των αποτελεσμάτων.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι το ARIADNE Career Guidance Test, το οποίο παρουσιάζει το Euroguidance ως ψυχομετρικό εργαλείο επαγγελματικών ενδιαφερόντων για μαθητές δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης. Τα αποτελέσματά του οργανώνονται σε ευρύτερες εκπαιδευτικές και επαγγελματικές κατηγορίες και χρησιμοποιούνται στο πλαίσιο της διερεύνησης επιλογών.

Από το αποτέλεσμα στις πραγματικές επιλογές σπουδών

Ένα αποτέλεσμα γίνεται χρήσιμο όταν μετατρέπεται σε έρευνα.

Για κάθε πεδίο που εμφανίζεται ως ενδιαφέρον, αξίζει να εξεταστούν:

• οι σχολές και οι εναλλακτικές εκπαιδευτικές διαδρομές,
• τα βασικά μαθήματα του προγράμματος σπουδών,
• οι δεξιότητες που απαιτεί το αντικείμενο,
• οι διαφορετικοί επαγγελματικοί ρόλοι που συνδέονται με αυτό,
• η πραγματική καθημερινότητα και το περιβάλλον εργασίας.

Για μαθητές Λυκείου, η έρευνα αυτή συνδέεται και με τις διαθέσιμες εκπαιδευτικές διαδρομές. Το άρθρο «Ομάδες Προσανατολισμού στο Λύκειο: μαθήματα και Επιστημονικά Πεδία» εξηγεί πώς οργανώνονται οι επιλογές στο Γενικό Λύκειο.

Πότε έχει περισσότερο νόημα ένα τεστ επαγγελματικού προσανατολισμού;

Η διερεύνηση έχει μεγαλύτερη αξία όταν ξεκινά αρκετά πριν από μια κρίσιμη εκπαιδευτική επιλογή.

Ένα τεστ είναι ιδιαίτερα χρήσιμο όταν ο μαθητής:

• βρίσκεται ανάμεσα σε αρκετά διαφορετικά πεδία,
• δυσκολεύεται να μετατρέψει τα ενδιαφέροντά του σε συγκεκριμένες επιλογές,
• εξετάζει Ομάδα Προσανατολισμού ή διαφορετικές εκπαιδευτικές διαδρομές,
• έχει πολλά ενδιαφέροντα και αναζητά τις μεταξύ τους συνδέσεις,
• θέλει να ανακαλύψει επιλογές πέρα από τα επαγγέλματα που ήδη γνωρίζει.

Η ανάγκη για ουσιαστικό επαγγελματικό προσανατολισμό είναι ιδιαίτερα σημαντική και στην Ελλάδα. Σε πρόσφατη ανάλυσή του, ο OECD αναφέρει ότι το 2022 μόλις το 48% των 15χρονων στην Ελλάδα φοιτούσε σε σχολεία που παρείχαν υπηρεσίες επαγγελματικού προσανατολισμού, έναντι 82% κατά μέσο όρο στον OECD.

Τι προσθέτει η συμβουλευτική μετά το τεστ;

Το τεστ οργανώνει πληροφορίες για ενδιαφέροντα, προτιμήσεις και αξίες. Η συμβουλευτική βοηθά να συνδεθούν αυτά τα στοιχεία με συγκεκριμένες επιλογές και επόμενα βήματα.

Η διαδικασία μπορεί να περιλαμβάνει:

• ερμηνεία των ισχυρότερων περιοχών ενδιαφέροντος,
• σύνδεσή τους με εκπαιδευτικές διαδρομές,
• διερεύνηση εναλλακτικών που ο μαθητής δεν είχε εξετάσει,
• συζήτηση για την πραγματική καθημερινότητα διαφορετικών επαγγελμάτων,
• σχεδιασμό συγκεκριμένων επόμενων ενεργειών.

Ο ΕΟΠΠΕΠ περιγράφει τη Συμβουλευτική Σταδιοδρομίας ως διαδικασία που βοηθά το άτομο να αναγνωρίζει γνώσεις, δεξιότητες, ενδιαφέροντα και αξίες και να λαμβάνει εκπαιδευτικές και επαγγελματικές αποφάσεις.

Η πιο χρήσιμη ερώτηση μετά το τεστ

Μετά τα αποτελέσματα, μια ερώτηση έχει μεγαλύτερη αξία από την αναζήτηση μιας «τελικής» επαγγελματικής απάντησης:

«Ποιες επιλογές αξίζει τώρα να γνωρίσω καλύτερα;»

Από εκεί ξεκινά η ουσιαστική διερεύνηση: προγράμματα σπουδών, πραγματικά επαγγέλματα, διαφορετικές εκπαιδευτικές διαδρομές και επαφή με ανθρώπους που γνωρίζουν το αντικείμενο.

Τι αξίζει να κρατήσουμε

Ένα τεστ επαγγελματικού προσανατολισμού βοηθά τον μαθητή να οργανώσει καλύτερα τα ενδιαφέροντα, τις αξίες και τις προτιμήσεις του και να ξεχωρίσει ποια πεδία αξίζουν βαθύτερη διερεύνηση.

Η ουσιαστική του αξία βρίσκεται σε μια πιο καθαρή εικόνα για τις επιλογές που αξίζει να εξεταστούν στη συνέχεια και για τα στοιχεία που χρειάζεται να γνωρίσει καλύτερα πριν από μια εκπαιδευτική ή επαγγελματική απόφαση.

Για πιο εξατομικευμένη διερεύνηση, στο idietera.gr η αναζήτηση εκπαιδευτικού ή συμβούλου επαγγελματικού προσανατολισμού συνδέεται με την επιλογή σπουδών, εκπαιδευτικής κατεύθυνσης και επόμενων βημάτων.

Δείτε ακόμη

• Τι σπουδές σας ταιριάζουν πραγματικά;
• Ομάδες Προσανατολισμού στο Λύκειο: μαθήματα και Επιστημονικά Πεδία
• Τύποι πτυχίων: ποιο να επιλέξω και γιατί
• Οι δεξιότητες του 2030: τι θα χρειαστούν τα παιδιά για να πετύχουν

Πηγές

• OECD – Career Guidance and Career Development
• OECD – The transition from education to work: Career guidance in Greece
• OECD – The role of labour market information in guiding educational and occupational choices
• Euroguidance – ARIADNE Career Guidance Test
• ΕΟΠΠΕΠ – Συμβουλευτική και Επαγγελματικός Προσανατολισμός