Πολλοί γονείς έρχονται αντιμέτωποι με ένα παιδί που δεν θέλει να διαβάσει, αποφεύγει τα μαθήματα ή αντιδρά απέναντι στο σχολείο. Πίσω όμως από αυτή τη συμπεριφορά συνήθως δεν κρύβεται τεμπελιά ή αδιαφορία, αλλά άγχος, πίεση, χαμηλή αυτοπεποίθηση ή μαθησιακές δυσκολίες.
Σύμφωνα με την American Psychological Association , το υπερβολικό στρες μπορεί να επηρεάσει σημαντικά τη συμπεριφορά και τη σχολική επίδοση ενός παιδιού. Γι’ αυτό, πριν πιέσουμε ένα παιδί να διαβάσει περισσότερο, είναι σημαντικό να καταλάβουμε τι πραγματικά το δυσκολεύει.
Γιατί ένα παιδί δεν θέλει να διαβάσει;
Η άρνηση για διάβασμα δεν σημαίνει απαραίτητα τεμπελιά ή αδιαφορία. Ένα παιδί μπορεί να αποφεύγει τη μελέτη επειδή:
- δυσκολεύεται να κατανοήσει την ύλη,
- έχει μαθησιακά κενά,
- έχει μαθησιακές δυσκολίες που δεν έχουν εντοπιστεί,
- δυσκολεύεται να συγκεντρωθεί,
- νιώθει συνεχώς ότι αποτυγχάνει,
- δέχεται υπερβολική πίεση ή κριτική,
- έχει χαμηλή αυτοπεποίθηση,
- δεν βλέπει νόημα σε αυτό που μαθαίνει,
- είναι ψυχικά κουρασμένο ή αγχωμένο,
- αντιμετωπίζει κοινωνικές δυσκολίες στο σχολείο.
Το Child Mind Institute αναφέρει ότι η έλλειψη κινήτρου στα παιδιά μπορεί να συνδέεται με δυσκολίες στις ακαδημαϊκές δεξιότητες, μαθησιακές διαταραχές, δυσκολίες στις εκτελεστικές λειτουργίες, ΔΕΠΥ, άγχος ή άλλες ψυχολογικές δυσκολίες.
Το παιδί δεν αντιδρά χωρίς λόγο
Πολλές φορές οι γονείς βλέπουν μόνο τη συμπεριφορά: το παιδί δεν κάθεται να διαβάσει, αντιμιλά, καθυστερεί, θυμώνει ή αποφεύγει τα μαθήματα. Όμως πίσω από αυτή τη συμπεριφορά υπάρχει συνήθως ένα συναίσθημα.
Ένα παιδί που λέει «δεν θέλω να διαβάσω» μπορεί στην πραγματικότητα να προσπαθεί να πει:
- «φοβάμαι ότι δεν θα τα καταφέρω»,
- «νιώθω ότι αποτυγχάνω συνέχεια»,
- «δεν ξέρω από πού να ξεκινήσω»,
- «δεν μπορώ να συγκεντρωθώ»,
- «κουράστηκα να ακούω ότι δεν προσπαθώ αρκετά»,
- «χρειάζομαι βοήθεια, αλλά δεν ξέρω πώς να το πω».
Όταν το παιδί χάνει την εμπιστοσύνη στον εαυτό του, συχνά σταματά να προσπαθεί. Όχι επειδή δεν το νοιάζει, αλλά επειδή προσπαθεί να προστατευτεί από ακόμη μία απογοήτευση.
Οι φωνές και οι συγκρίσεις πληγώνουν περισσότερο
Οι καθημερινές φωνές, οι τιμωρίες και οι συγκρίσεις με άλλα παιδιά συνήθως δεν αυξάνουν το κίνητρο. Αντίθετα, κάνουν το παιδί να συνδέει το διάβασμα με φόβο, ντροπή και αποτυχία.
Φράσεις όπως:
- «Δεν προσπαθείς αρκετά»,
- «Οι άλλοι μαθητές τα καταφέρνουν καλύτερα»,
- «Είσαι τεμπέλης»,
- «Πάλι δεν διάβασες;»
μπορεί να κάνουν το παιδί να αισθανθεί ακόμη πιο ανεπαρκές. Το αποτέλεσμα είναι συχνά περισσότερη αντίσταση, περισσότερο άγχος και λιγότερη συνεργασία.
Το Harvard Center on the Developing Child επισημαίνει ότι η περιέργεια, η σταδιακή υποστήριξη και η θετική ενίσχυση μπορούν να βοηθήσουν τα παιδιά να αναπτύξουν πιο υγιές κίνητρο για μάθηση.
Η πίεση συχνά φέρνει το αντίθετο αποτέλεσμα
Πολλοί γονείς πιέζουν το παιδί επειδή ανησυχούν για το μέλλον του. Αυτή η αγωνία είναι ανθρώπινη. Όμως όταν το διάβασμα γίνεται καθημερινή μάχη, το παιδί δεν μαθαίνει καλύτερα. Μαθαίνει να φοβάται τη διαδικασία.
Έτσι δημιουργείται ένας φαύλος κύκλος:
- Το παιδί δυσκολεύεται ή αποφεύγει το διάβασμα.
- Ο γονέας αγχώνεται και πιέζει περισσότερο.
- Το παιδί νιώθει ότι κρίνεται.
- Αντιδρά, θυμώνει ή αποσύρεται.
- Η σχέση του με τη μάθηση γίνεται ακόμη πιο αρνητική.
Η λύση δεν είναι να αφήσετε το παιδί χωρίς όρια. Η λύση είναι να συνδυάσετε σταθερότητα με ενσυναίσθηση.
Ακούστε πραγματικά το παιδί
Πριν δώσετε οδηγίες, προσπαθήστε να ακούσετε. Ένα ήρεμο παιδί συνεργάζεται πολύ πιο εύκολα από ένα παιδί που αισθάνεται ότι δέχεται επίθεση.
Μπορείτε να ρωτήσετε:
- «Τι είναι αυτό που σας δυσκολεύει περισσότερο;»
- «Υπάρχει κάποιο μάθημα που σας αγχώνει πιο πολύ;»
- «Νιώθετε ότι χρειάζεστε βοήθεια σε κάτι συγκεκριμένο;»
- «Τι θα σας βοηθούσε να ξεκινήσετε πιο εύκολα;»
Το παιδί δεν χρειάζεται πάντα μια άμεση λύση. Πολλές φορές χρειάζεται πρώτα να νιώσει ότι κάποιος το καταλαβαίνει χωρίς να το κρίνει.
Δημιουργήστε ένα ήρεμο περιβάλλον μελέτης
Το περιβάλλον επηρεάζει σημαντικά τη συγκέντρωση και τη διάθεση του παιδιού. Ένας σταθερός χώρος, ένα προβλέψιμο πρόγραμμα και μικροί στόχοι μπορούν να κάνουν τη μελέτη λιγότερο απειλητική.
Χρήσιμες πρακτικές:
- σταθερή ώρα μελέτης κάθε ημέρα,
- ήσυχος και καθαρός χώρος,
- περιορισμός κινητού και οθονών,
- μικρά διαλείμματα,
- ρεαλιστικοί στόχοι,
- ξεκάθαρο πλάνο για το τι πρέπει να γίνει πρώτο.
Το Child Mind Institute προτείνει σαφείς ρουτίνες γύρω από τη μελέτη, όπως συγκεκριμένη ώρα, συγκεκριμένο χώρο και καθημερινό πρόγραμμα, ώστε το παιδί να ξέρει τι να περιμένει.
Ενισχύστε την αυτοπεποίθηση του παιδιού
Πολλά παιδιά που αποφεύγουν το διάβασμα πιστεύουν βαθιά μέσα τους ότι «δεν τα καταφέρνουν». Όταν ένα παιδί έχει απογοητευτεί πολλές φορές, μπορεί να σταματήσει να προσπαθεί πριν καν ξεκινήσει.
Αντί να εστιάζετε μόνο στο αποτέλεσμα, αναγνωρίστε την προσπάθεια:
- «Μου άρεσε που προσπαθήσατε σήμερα.»
- «Βλέπω ότι κάνατε ένα βήμα παραπάνω.»
- «Δεν χρειάζεται να είναι όλα τέλεια.»
- «Ας το δούμε μαζί, βήμα βήμα.»
Η θετική ενίσχυση δεν σημαίνει ότι αγνοούμε τα λάθη. Σημαίνει ότι βοηθάμε το παιδί να πιστέψει πως μπορεί να βελτιωθεί.
Μήπως υπάρχει μαθησιακή δυσκολία;
Αν η άρνηση για διάβασμα είναι έντονη και διαρκεί μεγάλο χρονικό διάστημα, αξίζει να εξετάσετε αν υπάρχει κάποια μαθησιακή ή αναπτυξιακή δυσκολία. Η δυσλεξία, η ΔΕΠΥ, οι δυσκολίες συγκέντρωσης ή οι δυσκολίες κατανόησης μπορούν να κάνουν τη μελέτη εξαιρετικά κουραστική για ένα παιδί.
Ενδείξεις που χρειάζονται προσοχή:
- έντονη δυσκολία στην ανάγνωση ή στη γραφή,
- πολύ αργός ρυθμός μελέτης,
- έντονη διάσπαση προσοχής,
- συχνές εκρήξεις θυμού κατά τη μελέτη,
- μεγάλη απόσταση ανάμεσα στην προσπάθεια και στο αποτέλεσμα,
- συνεχής αποφυγή συγκεκριμένων μαθημάτων.
Σε αυτές τις περιπτώσεις, ένας ειδικός παιδαγωγός, παιδοψυχολόγος ή αναπτυξιολόγος μπορεί να βοηθήσει ουσιαστικά στην κατανόηση της δυσκολίας.
Η σχέση γονέα και παιδιού είναι πιο σημαντική από τους βαθμούς
Οι βαθμοί έχουν σημασία, αλλά δεν είναι πιο σημαντικοί από την ψυχική υγεία του παιδιού και τη σχέση εμπιστοσύνης μέσα στην οικογένεια. Ένα παιδί που αισθάνεται ασφάλεια, αποδοχή και στήριξη έχει περισσότερες πιθανότητες να συνεργαστεί και να ξαναχτίσει τη σχέση του με τη μάθηση.
Η πλατφόρμα UNICEF Parenting παρέχει επιστημονικά τεκμηριωμένες συμβουλές για γονείς, με έμφαση στην υποστήριξη, την επικοινωνία και τη συναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών.
Πότε μπορούν να βοηθήσουν τα ιδιαίτερα μαθήματα;
Σε αρκετές περιπτώσεις, ένα παιδί συνεργάζεται πιο εύκολα με έναν εξωτερικό εκπαιδευτικό παρά με τους γονείς του. Αυτό δεν σημαίνει ότι οι γονείς αποτυγχάνουν. Σημαίνει ότι το παιδί μπορεί να χρειάζεται έναν πιο ουδέτερο άνθρωπο, που θα το βοηθήσει χωρίς τη συναισθηματική ένταση που συχνά υπάρχει στο σπίτι.
Ένας έμπειρος καθηγητής μπορεί:
- να εντοπίσει μαθησιακά κενά,
- να οργανώσει τη μελέτη,
- να εξηγήσει την ύλη με πιο απλό τρόπο,
- να προσαρμόσει τη διδασκαλία στον ρυθμό του παιδιού,
- να μειώσει τις εντάσεις μέσα στο σπίτι,
- να βοηθήσει το παιδί να ξαναβρεί αυτοπεποίθηση.
Αν αναζητάτε υποστήριξη για το παιδί σας, μπορείτε να βρείτε καθηγητές για ιδιαίτερα μαθήματα στο idietera.gr, με βάση το μάθημα, την περιοχή ή τη δυνατότητα online διδασκαλίας.
Τι χρειάζεται πραγματικά ένα παιδί που δεν θέλει να διαβάσει;
Ένα παιδί που αρνείται να διαβάσει δεν χρειάζεται πρώτα περισσότερη πίεση. Χρειάζεται να αισθανθεί ότι το καταλαβαίνουν. Χρειάζεται ένα περιβάλλον όπου μπορεί να κάνει λάθη χωρίς να νιώθει ότι αποτυγχάνει ως άνθρωπος.
Χρειάζεται:
- σταθερότητα,
- ηρεμία,
- ενσυναίσθηση,
- ξεκάθαρα όρια,
- ρεαλιστικούς στόχους,
- αναγνώριση της προσπάθειας,
- σωστή εκπαιδευτική υποστήριξη όταν χρειάζεται.
Η αλλαγή δεν έρχεται συνήθως μέσα από φωνές και τιμωρίες. Έρχεται μέσα από σύνδεση, εμπιστοσύνη και μικρά καθημερινά βήματα.
Δείτε επίσης
- Μαθησιακές δυσκολίες και ΔΕΠΥ: επιστημονική προσέγγιση
- Ψυχολογία παιδιών στο σχολείο: πώς επηρεάζει τη μάθηση και τη σχολική επίδοση
- Η σημασία της ψυχικής υγείας στη μάθηση και τη σχολική απόδοση
- Μαθησιακές δυσκολίες: κατανόηση, ενίσχυση και εξατομικευμένη υποστήριξη
Το σημαντικότερο που πρέπει να θυμούνται οι γονείς
Ένα παιδί που δεν θέλει να διαβάσει δεν χρειάζεται περισσότερη πίεση, αλλά περισσότερη κατανόηση, σωστή καθοδήγηση και υποστήριξη. Οι γονείς μπορούν να βοηθήσουν ουσιαστικά όταν δημιουργούν ήρεμο περιβάλλον, ενισχύουν την αυτοπεποίθηση και προσαρμόζουν τη μελέτη στις ανάγκες του παιδιού.
Όταν ένα παιδί δυσκολεύεται με τη μελέτη, η εξατομικευμένη υποστήριξη μπορεί να βοηθήσει σημαντικά τόσο στη μαθησιακή του πορεία όσο και στην αυτοπεποίθησή του. Τα ιδιαίτερα μαθήματα δίνουν συχνά τη δυνατότητα προσαρμογής στον ρυθμό, στις ανάγκες και στον τρόπο μάθησης κάθε παιδιού.
Το σημαντικότερο δεν είναι μόνο οι σχολικές επιδόσεις, αλλά να αποκτήσει το παιδί θετική σχέση με τη μάθηση και εμπιστοσύνη στον εαυτό του.
