Δίγλωσσα παιδιά: πώς επηρεάζουν οι δύο γλώσσες τη μάθηση και τη γλωσσική ανάπτυξη;

Η γλώσσα είναι ένας από τους βασικούς τρόπους με τους οποίους τα παιδιά ανακαλύπτουν τον κόσμο, εκφράζουν τις σκέψεις τους και οργανώνουν όσα μαθαίνουν. Τι συμβαίνει, λοιπόν, όταν αυτή η διαδικασία εξελίσσεται μέσα από δύο διαφορετικές γλώσσες;

Για ένα δίγλωσσο παιδί, οι δύο γλώσσες συνδέονται με διαφορετικές εμπειρίες, ανθρώπους και περιβάλλοντα. Το λεξιλόγιο αναπτύσσεται με διαφορετικούς ρυθμούς, οι λέξεις εναλλάσσονται στην καθημερινή επικοινωνία και η σχολική μάθηση προσθέτει νέες γλωσσικές απαιτήσεις.

Πώς εξελίσσεται πραγματικά η γλωσσική ανάπτυξη ενός δίγλωσσου παιδιού; Η επιστημονική έρευνα προσφέρει ενδιαφέρουσες απαντήσεις, αναδεικνύοντας τη σημασία και των δύο γλωσσών για την κατανόηση των γνώσεων και των επικοινωνιακών δεξιοτήτων του.

Πώς αναπτύσσονται δύο γλώσσες στο ίδιο παιδί;

Ορισμένα παιδιά ακούν και χρησιμοποιούν δύο γλώσσες από τα πρώτα χρόνια της ζωής τους. Άλλα αρχίζουν να χρησιμοποιούν μια δεύτερη γλώσσα αργότερα, για παράδειγμα όταν πηγαίνουν στο σχολείο ή μετακομίζουν σε άλλη χώρα. Η πορεία ανάπτυξης διαφέρει ανάλογα με το πότε αρχίζει η επαφή με κάθε γλώσσα, πόσο συχνά χρησιμοποιείται και σε ποιες περιστάσεις.

Ένα παιδί που μιλά ελληνικά στο σπίτι και γερμανικά στο σχολείο αποκτά διαφορετικές γλωσσικές εμπειρίες στα δύο περιβάλλοντα. Στα ελληνικά ενδέχεται να γνωρίζει περισσότερες λέξεις για την οικογενειακή ζωή, ενώ στα γερμανικά να χρησιμοποιεί συχνότερα όρους που συνδέονται με μαθήματα και σχολικές δραστηριότητες.

Σύμφωνα με την American Speech-Language-Hearing Association (ASHA), τα παιδιά αναπτύσσουν γλωσσικές δεξιότητες μέσα από την καθημερινή επικοινωνία και την επαφή με τις γλώσσες που χρησιμοποιούν. Η χρήση περισσότερων από μίας γλωσσών δεν αποτελεί από μόνη της αιτία γλωσσικής διαταραχής.

Γιατί το λεξιλόγιο ενός δίγλωσσου παιδιού διαφέρει ανάμεσα στις δύο γλώσσες;

Το λεξιλόγιο ενός δίγλωσσου παιδιού διαμορφώνεται μέσα από τις εμπειρίες που αποκτά σε κάθε γλώσσα. Έτσι, ορισμένες λέξεις χρησιμοποιούνται συχνότερα στη γλώσσα του σπιτιού και άλλες στη γλώσσα του σχολείου.

Αυτή η κατανομή έχει σημασία για την αξιολόγηση του λεξιλογίου. Η εξέταση μόνο της μίας γλώσσας ενδέχεται να δώσει ελλιπή εικόνα των συνολικών γλωσσικών γνώσεων του παιδιού.

Σε μελέτη των Core, Hoff, Rumiche και Señor (2013), εξετάστηκε η ανάπτυξη του λεξιλογίου σε 47 δίγλωσσα παιδιά ισπανικών και αγγλικών, ηλικίας 22–30 μηνών. Όταν οι ερευνητές υπολόγισαν το συνολικό λεξιλόγιο και στις δύο γλώσσες, διαπίστωσαν μέση επίδοση και ρυθμό ανάπτυξης παρόμοια με εκείνα της ομάδας σύγκρισης μονόγλωσσων παιδιών.

Το εύρημα αφορά τη συγκεκριμένη ηλικιακή ομάδα και τις γλώσσες της μελέτης. Αναδεικνύει γιατί η αξιολόγηση ενός δίγλωσσου παιδιού χρειάζεται να λαμβάνει υπόψη και τις δύο γλώσσες του.

Code-switching: τι σημαίνει όταν ένα παιδί εναλλάσσει δύο γλώσσες

Το code-switching είναι η εναλλαγή γλωσσών μέσα στην ίδια συνομιλία ή πρόταση. Για παράδειγμα, ένα παιδί λέει: «Θέλω να πάμε στο playground», χρησιμοποιώντας μια αγγλική λέξη μέσα σε ελληνική πρόταση.

Η εναλλαγή αυτή συνδέεται με την εξοικείωση με συγκεκριμένες λέξεις, το θέμα της συζήτησης και το γλωσσικό περιβάλλον του παιδιού. Δεν αποτελεί από μόνη της ένδειξη σύγχυσης ή γλωσσικής δυσκολίας.

Η UNESCO, σε έκδοση του 2025 για την πολυγλωσσική εκπαίδευση, τονίζει τη σημασία της αξιοποίησης των γλωσσών που γνωρίζουν ήδη οι μαθητές, ώστε να ενισχύεται η κατανόηση, η συμμετοχή και η μαθησιακή ένταξη.

Τι χρειάζεται να γνωρίζουν γονείς και καθηγητές;

Η υποστήριξη ενός δίγλωσσου παιδιού χρειάζεται να λαμβάνει υπόψη τις γλωσσικές εμπειρίες του στο σπίτι και στο σχολείο. Τέσσερα σημεία έχουν ιδιαίτερη σημασία:

• Καθημερινή χρήση των γλωσσών: Ποιες γλώσσες ακούει και χρησιμοποιεί το παιδί και σε ποιες περιστάσεις;
• Γνώση και έκφραση: Κατανοεί μια έννοια, ακόμη κι όταν δυσκολεύεται να βρει τη λέξη στη συγκεκριμένη γλώσσα;
• Συμμετοχή στο σχολείο: Κατανοεί τις οδηγίες, παρακολουθεί τα μαθήματα και εκφράζεται στον προφορικό και γραπτό λόγο;
• Επίμονες δυσκολίες: Αν υπάρχουν ανησυχίες για την επικοινωνία ή τη γλωσσική ανάπτυξη, χρειάζεται αξιολόγηση από κατάλληλο επαγγελματία που λαμβάνει υπόψη το γλωσσικό ιστορικό του παιδιού.

Δύο γλώσσες, μία ολοκληρωμένη μαθησιακή εμπειρία

Όταν ένα παιδί μεγαλώνει με δύο γλώσσες, η γλωσσική του ανάπτυξη διαμορφώνεται μέσα από τις εμπειρίες του στην οικογένεια, στο σχολείο και στην καθημερινή επικοινωνία. Οι λέξεις και οι δεξιότητες δεν κατανέμονται απαραίτητα με τον ίδιο τρόπο στις δύο γλώσσες, γι' αυτό και η εξέλιξη του παιδιού χρειάζεται να εξετάζεται συνολικά. Η κατανόηση αυτής της πορείας βοηθά γονείς και εκπαιδευτικούς να αναγνωρίζουν καλύτερα τις ανάγκες και τις δυνατότητες κάθε παιδιού.

Για πρόσθετη υποστήριξη στη σχολική και ξενόγλωσση μάθηση, στο idietera.gr μπορείτε να αναζητήσετε καθηγητές ανά μάθημα και γλώσσα, σύμφωνα με τις εκπαιδευτικές ανάγκες του παιδιού.

Δείτε ακόμη

• Η εκμάθηση ξένων γλωσσών από μικρή ηλικία: οφέλη και προοπτικές
• Πότε πρέπει να ξεκινήσει ένα παιδί αγγλικά; Η σωστή ηλικία και τι λένε οι ειδικοί
• Πώς μαθαίνουν καλύτερα Αγγλικά τα παιδιά
• Ποια ξένη γλώσσα να επιλέξω; Η σωστή επιλογή ανά στόχο

Πηγές

• American Speech-Language-Hearing Association (ASHA). Learning More Than One Language. Οδηγίες για οικογένειες σχετικά με την ανάπτυξη περισσότερων από μίας γλωσσών.
• Core, C., Hoff, E., Rumiche, R., & Señor, M. (2013). Total and Conceptual Vocabulary in Spanish–English Bilinguals From 22 to 30 Months: Implications for Assessment. Journal of Speech, Language, and Hearing Research, 56(5), 1637–1649. DOI: 10.1044/1092-4388(2013/11-0044).
• Peña, E. D., Bedore, L. M., & Granados Vargas, A. (2023). Exploring Assumptions of the Bilingual Delay in Children With and Without Developmental Language Disorder. Journal of Speech, Language, and Hearing Research, 66(12), 4739–4755. DOI: 10.1044/2023_JSLHR-23-00117.
• UNESCO Global Education Monitoring Report Team (2025). The Right Multilingual Education Policies Can Unlock Learning and Inclusion. UNESCO. Έκδοση για τη γλώσσα του σπιτιού, την πολυγλωσσική εκπαίδευση και τη μαθησιακή ένταξη.